La sciença dins la lenga nòstra

Siti de vulgarisacion scientifica en occitan. Site de vulgarisation scientifique en occitan. Aqueu siti es mai o mens centrat sus la fisica dei particulas e l'interacion fòrta entre quarks, mai es dedicat a la fisica en generau.

04 janvier 2011

Perqué fasem de patinatge sus glaça ?

Vos siatValerie_Vincent_Baril_grandz pas ja demandat perqué la glaça resquilha tant ? En efèt leis autres solides de la vida vidanta resquilhan pas tant, e a calgut un fum de recercas ais industrias per crear de pistas de patinatge sinteticas, que fin finala nos perpausan una imitacion mejancièra de la simpla glaça.

L'aiga, aquesto liquid tant simple, a un fum de caracteristicas fisico-quimicas extraordinaris que ralhan d'un unic fach : la molecula d'aiga es fòrça polara (valent-a-dire qu'es coma un pichon aimant : lo O de H20 es lo mens mentre que lei H son de plus) e pòda formar un molon de ligasons idrogène que afortissen leis enteraccions de Van der Waals. Pòdi pas parlar de totei lei conseqüenças mais mi vau concentrar sus la question dau patinatge.

Volume e Pression

En fisica lo volume e la pression son doi variables dichas conjugadas, ligadas per una trasformacion de Legendre : la pression es un esfòrç fach per cambiar lo volume. Es un concepte que tornaram trobar dins un fum de problèmas fisics mais es pas necessari de tot capir encuèi d'aquesta definicion et de sei conseqüenças, lo principau es d'aver d'a ment que li a un ligam entre pression e volume. Mai precisament anam estudiar lo ligam entre pression dau patin e cambiament de volume durant la liquefaccion.

L'avetz toei vist aquest cambiament de volume entre l'aiga liquida e la glaça : quora botatz una botelha d'aiga dins lo congelador cau faire mèfi qu'espeta pas. E la pression exerçada per lo patin es simplament la trasmission dau pes de la patinarèla.

Se lo volume aumenta en la solidificacion, vòu dire qu'a l'aiga liquida l'agrada mai estre sarrada mentre qu'a l'aiga-glaça l'agrada mai aver d'espaci. E se impausam una pression opausada a l'aumentacion de volume alora la glaça es pas a son aise (valent-a-dire que son energia ven mai granda, mentre que tot sistèma fisic vòu redusir son energi se pòu) e torna a l'estat d'aiga liquida.

La glaça fond, e alora ?

Lo ponch es que la glaça fond sonque dessota lo patin, ço que fa una mena de pichòt ralh (e es per aquò qu'es pas aisit aisit de virar). Dins aquesto ralh l'aiga liquida joga lo ròtle de lubrificador : l'aiga es un bòn lubrificador ben viscós e aquò tanben es per l'encausa dei fòrças de Van der Waals. Puèi a flor e mesura que la patinarèla fa avanç l'aiga dau ralh si torna solificar, ja que li a pas mai de pression e que sa temperatura a pas cambiat (en realitat s'es un pauc recaufada per l'encausa dei fretaments, e donc la solidificacion es pas perfèta), donc podèm tornar utilisar la pista.

Lei fòrças de Van der Waals

Sota l'apelacion fòrças de Van der Waals li a tres mena d'interaccions, e un fum de grops quimic concernats, mais dins lo principi son totjorn d'enteraccions electromanheticas dipole-dipole. Valent-a-dire d'enteraccions entre moleculas globalament neutras mais qu'an una distribucion espaciala de cargas electricas monte una carga (mens par exemple) es mai proche de l'autre molecula que l'autre carga (plus dins l'exemple).

Aquestei fòrças van sarrar lei moleculas (diminucion dau volume), particularament dins lo cas dau liquide monte li avia de talvera mentre que lo solide ja es un cristal ben renjat ben sarrat.

Emai van solidarisar lei moleculas leis unas ais autrei, ço que fa la viscositat qu'en fa un bòn lubrificador, coma d'òli.

Mandat per lo_julien a 17:45 - Brèvas - Comentaris [4] - Permaligam [#]
Tags : , ,
Votatz per mon blòg sus se vos plai

Commentaires

    felicitacions !

    Felicitacions per vòstre blòg que, enfin, permet de veire lo subjècte "sciéncia" evocat en occitan !
    Ai acabat un diccionari scientific francés-lengadocian-provençau (matematicas, informatica, fisica, quimia) que va èstre publicat, e me fa un brave plaser de vos posquer citar en illustracions d'uneis intradas. Supausi que siatz vos tanben que vos entrevatz de la Viquipèdia, que citi tanben. Me permeti pasmens de rectificar de còps l'ortografia, que, coma o disètz, fasètz encara quauquei fautas d'aquí d'alai. Vos asseguri que, leis Occitans faguèsson pas mai de fautas que vos, que la lenga se portariá melhor ! òsca, tres còps òsca per vòstre trabalh ! Josiana Ubaud lexicografa
    mon site http://josiane.ubaud.pagesperso-orange.fr

    Mandat per Ubaud josiana, 27 mai 2012 a 11:46
  • Gramaci.
    Non, es pas iéu que fa lei páginas scientificas de la Vikipèdia (e cresi que li a pas grand causa ailà, levat unei reviradas dei cortas).
    En fach a la debuta m'eri pausada la question de ço que podriáu faire ambé la vikipèdia e ai causit de demòrar sus un format de blòc (que seis articles pòdon, au besonh, estre ligat a la vikipèdia dins lei referenças bibliograficas). Eri dins l'idèia de faire quaucarren un pauc mai viu et liure que ço qu'es previst per un article vikipèdia. (sensa parlar deis eternalas batestas de dialectes sus la vikipèdia, que son una orror per lei non-lengadocians...)

    Mandat per lo_julien, 27 mai 2012 a 17:40
  • Encoratjaments

    Efectivament, avètz un ton mai leugier que sus Viquipèdia e es aquò qu'es agradiu. D'unei "leiçons" son fòrça ben explicadas e fòrça pedagogicas que simplificadas. Per d'autrei, coma ai fòrça perdut mei coneissenças scientificas de meis estudis de joinessa (ai 65 ans !), aguèri un pauc mai de pena...
    Ai donc tirat de vòstrei tèxtes de citacions basicas que donan de definicions simplas a de concèptes.

    Coma o disètz clarament, mestrejatz pas encara la lenga, avètz encara de progrès de faire d'aqueste costat : mai vendrà pauc a cha pauc. Ai donc corregit vòstrei citacions, essent que fau mon diccionari dins una amira pedagogica : pòdi pas doanr d'exemples erronèus ortograficament o lexicalament. Ai evidentament pas tocar ai variantas.
    Vos conselhi tre ara de laissar tombar lei finalas en -ien : es una farlabica tota personala impausada per un individú en Provença, veïculada malastrosament per Aquò d'Aquí. En matèria de sciéncia, se duvèm d'emplegar una ortografia la mai normalizada possibla e en acòrdi amb la romanitat. Donc barion, fermion, reaccion, combustion,(e non reaccien, combustien) coma s'escriu en italian, catalan, espanhòu,...se volèm pas se cubrir de ridicul.

    Bòna continuacion !

    Josiana Ubaud






    Vos demòra ara de progressar dins la lenga, coma o disètz.

    Mandat per josiana Ubaud, 29 mai 2012 a 00:22
  • Oblidèri de vos demandar se volètz demorar anonim : per ara vos citi amb la mencion "blòg La Sciença dins la lenga nòstra". Si que non, donatz-me vòstre nom.

    Mandat per josiane Ubaud, 29 mai 2012 a 00:25

Mandar un comentari